Νευροεπιστήμη: Ο γυναικείος εγκέφαλος διαφέρει από τον ανδρικό

Πολλές είναι οι επιστημονικές μελέτες που ισχυρίζονται ότι βρίσκουν διαφορές ανάμεσα στον «γυναικείο» και στον «ανδρικό» εγκέφαλο. Κατά καιρούς επίσης έρχεται ο αντίλογος ότι ο εγκέφαλος είναι unisex και ότι οι όποιες νευροβιολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι δευτερεύουσας σημασίας. Μια τέτοια παθιασμένη απομυθοποίηση επιχειρεί το νέο βιβλίο «The Gendered Brain: The New Neuroscience That Shatters the Myth of the Female Brain» (Bodley Head, 2019) της γνωσιακής νευροεπιστήμονα Gina Rippon, καθηγήτριας του βρετανικού Πανεπιστημίου Aston Brain Centre at Aston University.

Το βασικό μήνυμά της, που το παρουσίασε και με άρθρο της στη βρετανική Telegraph, είναι ότι «ένας έμφυλος κόσμος θα παράγει έναν έμφυλο εγκέφαλο». Κινούμενη στο ίδιο μήκος κύματος με δύο προηγούμενα βιβλία, της Cordelia Fine («Delusions of Gender: How Our Minds, Society, and Neurosexism Create Difference) και της Angela Saini (Inferior: How Science Got Women Wrong-and the New Research That's Rewriting the Story), η Rippon θέτει ως στόχο να ξεριζώσει το νευροσεξισμό.

Όμως αρκετοί νευροεπιστήμονες θεωρούν ακραία τη θέση της Rippon, επειδή ουσιαστικά αρνείται στη νευροβιολογία κάθε ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση των διαφορών στον εγκέφαλο των δύο φύλων. Εκείνη αντιτείνει ότι δεν αρνείται τον ρόλο της βιολογίας, αλλά επιμένει ότι μερικοί συνάδελφοί της «φουσκώνουν» τη βιολογική επίδραση, ενώ η ίδια επιμένει ότι οι διαφορετικές κοινωνικές εμπειρίες των δύο φύλων είναι αυτές που εξηγούν κυρίως τις αλλαγές στον εγκέφαλο μεταξύ ανδρών και γυναικών. Ανάμεσα στα πιο γνωστά διεθνώς βιβλία που αναδεικνύουν τις εγκεφαλικές διαφορές ανδρών- γυναικών, είναι τα «Why Men Don't Listen and Women Can't Read Maps: How We're Different and What to Do About It» (2004) των Allan Pease και Barbara Pease, «Brain Sex: The real difference between men and women» (2015) των Anne Moir και David Jessel, «The Female Brain» (2006) και «The Μale Brain» (2010) της Louann Brizendine και «The Essential Difference: Men, Women and the Extreme Male Brain» (2004) του Simon Baron-Cohen.

Ο τελευταίος, Simon Baron-Cohen, διακεκριμένος καθηγητής αναπτυξιακής ψυχοπαθολογίας του Πανεπιστημίου του Cambridge, από τους γνωστότερους ειδικούς σε θέματα αυτισμού διεθνώς, άσκησε έντονη κριτική στο τελευταίο βιβλίο της Rippon. Με πρόσφατο άρθρο του στους London Times, την κατηγορεί πως η βασική θέση της -ότι δεν υπάρχουν εγγενείς διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα- είναι ακραία. Σύμφωνα με τον Baron-Cohen, η Rippon σκιαμαχεί, αφού κανένας σοβαρός επιστήμονας δεν υποστηρίζει ότι υπάρχει κάτι στον ανδρικό εγκέφαλο που λείπει τελείως στον γυναικείο ή το αντίστροφο. Όμως, όταν συγκρίνουμε πολλούς ανδρικούς με πολλούς γυναικείους εγκεφάλους, τότε είναι σαφές ότι ο μέσος ανδρικός εγκέφαλος εμφανίζει διαφορές από τον μέσο γυναικείο. Κάτι ανάλογο συμβαίνει με το ύψος: υπάρχουν ψηλές γυναίκες και κοντοί άνδρες, αλλά οι άνδρες είναι κατά μέσο όρο μερικά εκατοστά ψηλότεροι από τις γυναίκες.

Μια έρευνα του Πανεπιστημίου Cambridge το 2018, η μεγαλύτερη πάνω στις διαφορές φύλου, με τη συμμετοχή άνω των 500.000 ανθρώπων, δείχνει ότι κατά μέσο όρο οι γυναίκες εμφανίζουν σε μεγαλύτερο ποσοστό (40%) ενσυναίσθηση και κατανόηση του άλλου έναντι των ανδρών (23,9%), ενώ οι άνδρες σε μεγαλύτερο ποσοστό (40,2%), έναντι των γυναικών (25,6%), δείχνουν ενδιαφέρον για την κατανόηση των συστημάτων, των μηχανών, των αριθμών κ.α. Τονίζει ότι, όπως έδειξε έρευνα νευροαπεικόνισης σε 5.216 ενηλίκους το 2018, ο μέσος ανδρικός εγκέφαλος είναι μεγαλύτερος σε συνολικό όγκο, σε όγκο φαιάς ουσίας και σε όγκο λευκής ουσίας.

Διαφορές όγκου ανάμεσα στα δύο φύλα υπάρχουν σε ζωτικές περιοχές όπως ο ιππόκαμπος και η αμυγδαλή, αν και παραδέχεται το επιχείρημα της Rippon ότι αυτές μπορεί να έχουν προκληθεί από τη διαβίωση σε ένα έμφυλο περιβάλλον, που επιδρά διαφορετικά στον εγκέφαλο. Επίσης παραθέτει παλαιότερη μελέτη του 1997, μετά από νεκροψία σε 94 εγκεφάλους, η οποία είχε βρει ότι οι άνδρες έχουν κατά μέσο όρο 16% περισσότερους νευρώνες στον εγκεφαλικό φλοιό τους (22,8 δισεκατομμύρια έναντι 19,3 δισεκατομμυρίων στις γυναίκες), κάτι που όμως πάλι θα μπορούσε να αποδοθεί στην επίδραση της κουλτούρας και όχι στη νευροβιολογία.

Αλλά το 2018 επιστήμονες είχαν βρει ότι κατά τη γέννηση ο ενδοκρανιακός όγκος είναι κατά μέσο όρο 6% μεγαλύτερος στα αγόρια, τα οποία επίσης έχουν περισσότερους νευρώνες στο φλοιό τους από ό,τι τα νεογέννητα κορίτσια, κάτι που, κατά τον Μπάρον-Κόεν, υποσκάπτει τη θέση της Rippon.

Ακόμη, υπάρχουν και άλλες διαφορές στα νεογέννητα, όσον αφορά την εγκεφαλική ανατομία τους, π.χ. η περιοχή του εγκεφάλου που εμπλέκεται στην αισθητηριακή επεξεργασία, ιδίως στην ακοή, είναι μεγαλύτερη στα αγόρια, ενώ αυτή που ελέγχει το σχεδιασμό και τον αυτοέλεγχο είναι μεγαλύτερη στα κορίτσια.

Επίσης έρευνα του 2001, από την ερευνητική ομάδα του Baron-Cohen, σε 24 νεογέννητα ηλικίας μόλις 24 ωρών, έδειξε ότι όταν τους δειχθεί η εικόνα ενός προσώπου και ενός αντικειμένου, τα περισσότερα αγόρια κοιτάζουν το αντικείμενο για περισσότερη ώρα, ενώ τα περισσότερα κορίτσια «κολλάνε» στο πρόσωπο.

«Με ηλικία μόνο 24 ωρών, αυτά τα μωρά δεν είναι δυνατό να έχουν επηρεαστεί από πολιτισμικές προσδοκίες για το τι πρέπει να ενδιαφέρει τα αγόρια ή τα κορίτσια», αναφέρει ο Βρετανός ψυχολόγος. Η Rippon επιτίθεται σε αυτό ακριβώς το πείραμα, μεταξύ άλλων λέγοντας ότι δεν έχει επαναληφθεί και επιβεβαιωθεί (πράγματι κανείς επιστήμονας δεν έχει επιχειρήσει έκτοτε κάτι ανάλογο). Ακόμη, ο Baron-Cohen επισημαίνει ότι ήδη σε προγεννητικό επίπεδο, τα έμβρυα παράγουν διαφορετικές ορμόνες (π.χ. διπλάσια τεστοστερόνη τα αγόρια), πράγμα που επηρεάζει τον εγκέφαλο των δύο φύλων διαφορετικά, πολύ πριν τις πολιτισμικές και κοινωνικές επιδράσεις.

Εν ολίγοις, όπως λέει, οι περισσότεροι βιολόγοι και νευροεπιστήμονες σήμερα δέχονται ότι η προγεννητική βιολογία και η κουλτούρα μετά τον τοκετό συνδυάζονται για να εξηγήσουν τις διαφορές του μέσου ανδρικού από τον μέσο γυναικείο εγκέφαλο. Αντίθετα, κατακρίνει τη θέση της Rippon, που ουσιαστικά εξαλείφει τη βιολογική επίδραση, ως ακραία μονομερή. Ίσως αυτό συμβαίνει, κατά τον Baron-Cohen, επειδή η Rippon είναι «παιδί της δεκαετίας του ΄60» και προτιμά να πιστεύει ότι αφού όλες οι διαφορές ανάγονται στην κουλτούρα, τελικά μπορούμε να αλλάξουμε την κοινωνία για να την κάνουμε πιο ίση.

Πηγή: The Times 25/03/2019