Καισαρική τομή: Επιστήμη, άγνοια η απλά ''μόδα'';

Η ιατρική και ειδικότερα η Μαιευτική περνά φάσεις όπου για διάφορους λόγους δυστυχώς όχι πάντα επιστημονικούς ή ανιδιοτελείς, εφαρμόζονται τεχνικές οι οποίες δεν είναι πάντα οι αρμόζουσες. Αρχικά ο κολπικός τοκετός ήταν η μόνη λύση καθώς ότι σχετιζόταν με άνοιγμα της κοιλιάς αυτομάτως σήμαινε και θάνατο για την μητέρα. Αυτό βέβαια πριν την αναισθησία και την αντισηψία. Μετά τις αρχές του 20ου αιώνα και ειδικότερα με την πρόοδο και των χειρουργικών τεχνικών η καισαρική τομή άρχισε να εφαρμόζεται αλλά κι αυτό σαν έσχατη λύση.

Αυτό το καθεστώς συνεχίζεται μέχρι και τις δεκαετίες του 70-80 όπου ακόμα οι ειδικευόμενοι, κατά την διάρκεια της μαθητείας τους, μυούνταν από τους μαέστρους της μαιευτικής στα μυστικά του υποβοηθούμενου τοκετού με βοήθεια εμβρυουλκών ή βεντούζας. Μάλιστα οι σχολές με τις λιγότερες καισαρικές τομές όπως αυτή της Ιρλανδίας με ποσοστό 5-7% θεωρούνταν κορυφαία. Βέβαια αυτές οι τεχνικές δεν εφαρμόζονταν πάντα σωστά ή την σωστή στιγμή με αποτέλεσμα η περί-γεννητική νοσηρότητα να αρχίσει να ανεβαίνει. Παράλληλα, τις ίδιες δεκαετίες αναισθησιολογικές μέθοδοι, όπως η επισκληρίδιος ή γενική αναισθησία, ανέβασαν κάθετα την ασφάλεια και αξιοπιστία των χειρουργείων. Περαιτέρω, δημοσιεύονται επιστημονικές εργασίες που συσχετίζουν προβλήματα του πυελικού εδάφους όπως πτώσεις μήτρας, σεξουαλικές δυσλειτουργίες και ακράτεια ούρων με εργώδεις και τραυματικούς τοκετούς.

Για πρώτη φορά στις αρχές της δεκαετίας του 90, σε άρθρο του επιστημονικού περιοδικού British Medical Journal, αναφέρεται πως περισσότερες από το 35% των γυναικκών γυναικολόγων, προτιμούσαν επιλεκτικά την μέθοδο της καισαρικής τομής. Τότε ο μέσος όρος καισαρικών τομών στην Μεγάλη Βρετανία ήταν περίπου 15%. Άρα δικαίως σκεπτόμενοι, κάτι γνώριζε η ιατρική κοινότητα που ο κόσμος δεν ήξερε... Ο άλλος παράγοντας που επίσης επηρέασε ανοδικά την συχνότητα καισαρικών, είναι οι κοινωνικές και ηλικιακές μεταβολές των ζευγαριών. Τα ζευγάρια κάνουν παιδιά σε μεγαλύτερες ηλικίες και αρκετά συχνά με τεχνικές υποβοηθούμενης γονιμότητας, όπως εξωσωματική γονιμοποίηση, που οδηγούν σε δίδυμες εγκυμοσύνες, πρόωρους τοκετούς κοκ.

O συνδυασμός όλων των παραπάνω αρχίζει να σπρώχνει το εκκρεμές της “ιδανικής” μεθόδου γέννας, προς την καισαρική τομή. Στις δεκαετίες των 90-2000 αντιστρέφονται δραματικά τα ποσοστά και κράτη όπως η συντηρητική Ιρλανδία ανεβάζει το ποσοστό των γυναικών που γεννούν με καισαρική τομή στο 29.8%, η Ρουμανία στο 33%, η αδελφική μας Κύπρος στο 39%, ενώ η Αγγλία σταθεροποιείται γύρω στο 26%. Παρατηρούμε λοιπόν πως και στην ιατρική ενδείξεις και τεχνικές αλλάζουν ανάλογα με επιστημονικές αλλά και κοινωνικές αλλαγές.

Πρόσφατα και σε αντίθεση με τα υψηλά ποσοστά των καισαρικών τομών, δημοσιεύθηκαν άρθρα που υποστηρίζουν ξανά τον κολπικό τοκετό. Τονίζουν πως τα πλεονεκτήματα, εκτός της νοσηρότητας της ανοιχτής επέμβασης, έχουν να κάνουν και με την καλύτερη αναπνευστική, ανοσολογική και πνευματική εξέλιξη των βρεφών. Κανείς δεν αντιλέγει πως ο φυσιολογικός τοκετός που εξελίσσεται ομαλά υπερτερεί της καισαρικής τομής σε πολλά σημεία. Οι συνθήκες όμως δεν είναι πάντοτε ιδανικές και οι τοκετοί δεν εξελίσσονται πάντοτε ομαλά. Για παράδειγμα το βάρος του εμβρύου, η ηλικία της μητέρας, το ιστορικό της υγείας, προηγούμενα χειρουργεία στην μήτρα κοκ, είναι κάποιοι από τους παράγοντες που μπορούν να μετατρέψουν τα προτερήματα της κολπικής γέννας σε καταστροφή για την μητέρα και για το παιδί. Δυστυχώς ο περίγυρος, γνωστοί και φίλοι, γυναίκες που είχαν επιπλοκές ή ανέρρωσαν δύσκολα από εκτέλεση καισαρικής επηρεάζουν την κρίση του ζευγαριού. Πρόσφατα προέκυψε και η επιθυμία των γυναικών να επιζητούν κολπικό τοκετό κατόπιν προηγηθείσας καισαρικής τομής. Αυτό το υποστηρίζουν και αρκετοί μαιευτήρες βασιζόμενοι στις κατευθυντήριες γραμμές δημοσιεύσεων και εκπαιδευτικών οργανισμών.

Ο βασικός κίνδυνος και αντίλογος σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η ρήξη της μήτρας στο σημείο της προηγούμενης τομής. Ο κίνδυνος αν και μικρός, περίπου 0.5%, είναι σαφώς μεγαλύτερος από τον κίνδυνο ρήξης μήτρας σε μία γυναίκα που γεννάει κολπικά για πρώτη φορά. Το προηγούμενο, οι οπαδοί του κολπικού τοκετού το αντισταθμίζουν με τα ποσοστά νοσηρότητας της καισαρικής τομής που είναι υψηλότερα από τον κολπικό τοκετό.

Η θέση μου σε αυτή την αντιπαράθεση είναι η εξής. Στην υγεία της μητέρας και στην επιλογή της γέννας, όσο αλαζονικό κι αν ακούγεται, δεν μετράνε ούτε τα στατιστικά ούτε οι μελέτες. Μετράει η εμπειρία, η γνώση και η εκτίμηση του θεράποντα ιατρού που έχει την ευθύνη της εγκύου και του παιδιού της. Αν οι συνθήκες είναι ιδανικές και η ένδειξη της προηγούμενης καισαρικής δεν έχει να κάνει με αντενδείξεις για τη νέα γέννα, τότε και με πλήρη γνώση του κινδύνου (έστω και μικρού), μπορεί η γυναίκα να δοκιμάσει την κολπική οδό. Δυστυχώς όμως στον βωμό της μόδας, δεν ακολουθούνται πάντα οι αυστηρές αρχές της κολπικής γέννας μετά από καισαρική (VBAC) και προκύπτουν επιπλοκές. Όταν δε προκύψουν δεν καταλήγουν καταστροφικά μόνο για την μητέρα αλλά και για το νεογνό. Τότε είναι αργά να αναζητηθούν ευθύνες.

Ολοκληρώνοντας όπως κανείς αντιλαμβάνεται, η ιατρική διέπεται από ρεύματα και δυστυχώς "μόδες" και αυτές διαμορφώνονται από την υπερενθουσιώδη εφαρμογή συγκεκριμένων τεχνικών είτε προς μία κατεύθυνση είτε προς την άλλη. Αρχές του παρελθόντος επιστρέφουν ενώ θέσεις του σήμερα ξεθωριάζουν. Ο γιατρός πρέπει να παραμένει ανεπηρέαστος και να εκτιμά την κάθε περίπτωση ξεχωριστά. Επίσης το ζευγάρι πρέπει να καταλαβαίνει την θέση του θεράποντα ιατρού, άλλωστε το ίδιο τον έχει επιλέξει, και βεβαίως αφού του δοθούν οι απαραίτητες εξηγήσεις να ακολουθήσει την συμβουλή του. Στην ιατρική και ειδικά στην μαιευτική η προβλεπτικότητα και η σωστή κρίση σώζει καταστάσεις.

Γιώργος Πιστοφίδης
MB.BS. FRCOG
Χειρουργός Γυναικολόγος
Μέλος Βασιλικού Κολλεγίου Γυναικολόγων Μ. Βρετανίας