Εξωσωματική γονιμοποίηση και υπογονιμότητα σήμερα

Πρόσφατα δημοσιεύσαμε άρθρο του καθηγητή Robert Winston από την εφημερίδα Daily Mail το όποιο καυτηρίαζε την υπέρμετρη παραπομπή άτεκνων ζευγαριών προς την εξωσωματική γονιμοποίηση.

Πιο αναλυτικά, στο άρθρο του ο καθηγητής Robert Winston, αναφέρει την κατάχρηση αυτών των θεραπειών χωρίς προηγουμένως να έχει ανιχνευθεί το αίτιο της υπογονιμότητας. Θεωρεί ότι το βασικό κίνητρο αυτής της "μόδας" είναι το οικονομικό και ότι στον βωμό της γονιμότητας έχουν αναπτυχθεί τεράστιες επιχειρήσεις , οι οποίες δυστυχώς εκμεταλλεύονται την επιθυμία των ζευγαριών να αποκτήσουν παιδιά.

Σε αυτό το άρθρο ο καθηγητής λέει αλήθειες. Βέβαια αναφέρεται στο Εθνικό (NHS) και Ιδιωτικό Σύστημα Υγείας της Μ. Βρετανίας και εστιάζει περισσότερο στο κόστος της θεραπείας που σε πολλές περιπτώσεις θεωρεί υπερβολικά υψηλό. Ο καθηγητής στην διατύπωσή του χρησιμοποίει κάποια σωστά παραδείγματα αλλά εμπεριέχει και κάποια σφάλματα που θα προσπαθήσω ξεκαθαρίσω.

Κατ αρχάς έχω άποψη καθότι, στα τέλη της δεκαετίας του 80 και για δυο χρόνια, εργάστηκα ως επιμελητής και - προς το τέλος - ως υπεύθυνος του χειρουργικού τμήματος της μονάδας του νοσοκομείου Hammersmith στο Λονδίνο, υπό την διεύθυνση του Robert Winston.

Ο καθηγητής Winston, δημιούργησε αναμφισβήτητα τον κλάδο της μικρο-χειρουργικής για την θεραπεία των σαλπιγγικών προβλημάτων στην Μ. Βρετανία και το τμήμα του έτυχε παγκόσμιας αναγνώρισης.

Στην συνέχεια, από τα μέσα της δεκαετίας του 80, ανέπτυξε την εξωσωματική γονιμοποίηση ως συμπληρωματική θεραπεία όταν όλες οι προσπάθειες για φυσιολογική σύλληψη είχαν αποτύχει.

Στον χώρο της εξωσωματικής πρωτοστάτησε αναπτύσσοντας τεχνικές για την προ-εμφυτευτική βιοψία των εμβρύων και αναγνωρίστηκαν διεθνώς ως επιτυχίες της ομάδας του Hammersmith-Winston.

Έχοντας τώρα περιγράψει το θεραπευτικό επίπεδο του τμήματος μας στο Hammersmith, συνεχίζω αναφέροντας πως η κοινωνική δομή της Μ. Βρετανίας την δεκαετία του 80, σε σχέση με το σήμερα, έχει αλλάξει παντελώς.

Τα ζευγάρια τότε στην Μ. Βρετανία, όπως και στην Ελλάδα, έκαναν παιδιά νωρίτερα. Ο μέσος όρος ηλικίας των ζευγαριών που ερχόταν για θεραπεία στο Hammersmith ήταν 28 ετών και οι πιο συχνοί παράγοντες υπογονιμότητας με σειρά προτεραιότητας ήταν προβλήματα στις σάλπιγγες και την μήτρα, ορμονικά αιτία και προβλήματα στο σπέρμα.

Ήταν ανήκουστο στην Μ. Βρετανία του 80 να παραπέμψεις άτεκνο ζευγάρι για θεραπεία με εξωσωματική πριν υποβάλεις την γυναίκα, σε διεξοδικό έλεγχο σαλπίγγων με σαλπιγγογραφία και λαπαροσκόπηση και τον άνδρα σε εξέταση σπέρματος. Βεβαίως σε ένα σημαντικό ποσοστό γυναικών η απάντηση και θεραπεία κρυβόταν εκεί. Το ποσοστό επιτυχίας σε γυναίκες με αμιγώς σαλπιγγικό πρόβλημα, που υποβάλλονταν σε μικρό-χειρουργικές επεμβάσεις ήταν 30-50%! Αναφέρομαι σε νεαρές γυναίκες και με συντρόφους με ικανοποιητική ποιότητα σπέρματος.

Έκτοτε όπως ανέφερα, τα αίτια της υπογονιμότητας μετατοπίστηκαν σε άλλες κατευθύνσεις. Η ποιότητα του ανδρικού σπέρματος μειώθηκε σημαντικά με αποτέλεσμα σήμερα, το 30% των άτεκνων ζευγαριών να αντιμετωπίζει εκεί το πρόβλημα. Επίσης, ο μέσος όρος της ηλικίας των γυναικών που επιζητούν γονιμότητα ανέβηκε στα 38 έτη. Τέλος, οι ορμονικοί λόγοι σχετίζονται περισσότερο με εξάντληση των ωαρίων είτε λόγο ηλικίας ή σε κάποιες περιπτώσεις πρόωρης γήρανσης των ωοθηκών.

Επίσης έχουμε διαπιστώσει και μια αύξηση προβλημάτων τύπου ενδομητρίωσης και ινομυωμάτων μήτρας που και αυτά σχετίζονται με αναβολή της τεκνοποίησης για μεγαλύτερες ηλικίες. Ειδικά η ενδομητρίωση από μόνη της επιβαρύνει την λειτουργία των ωοθηκών και την ποιότητα των ωαρίων και σαλπίγγων.

Ως αποτέλεσμα όλων αυτών των αλλαγών η ένδειξη για εξωσωματική γονιμοποίηση έχει αλλάξει εντελώς και δυστυχώς προς τα επάνω! Για να δώσω κι εγώ ένα παράδειγμα. Μια γυναίκα 41 ετών παντρεύεται πριν από ένα χρόνο και κάνει προσπάθειες για παιδί ανεπιτυχώς. Στην συνέχεια έρχεται για συζήτηση στο γραφείο. Οι πιθανότητες να το καταφέρει, ανεξάρτητα από θεραπεία, ηλικιακά και μόνον έχουν μειωθεί και κυμαίνονται γύρω στο 20%!

Το να προτείνει κάποιος λαπαροσκόπηση σε αυτήν την γυναίκα είναι λάθος καθότι το πρόβλημα εστιάζεται περισσότερο στην ποιότητα των ωαρίων της και λιγότερο στις σάλπιγγες. Αν λοιπόν σε αυτήν την γυναίκα παρεμπιπτόντως μετά από λαπαροσκόπηση διαγνωσθεί με πρόβλημα στις σάλπιγγες και διορθωθεί, ο χρόνος που απαιτείται για να δοκιμάσει την αποτελεσματικότητα της επέμβασης είναι τουλάχιστον έξη μήνες με έναν χρόνο. Αυτή η καθυστέρηση μπορεί να σημαίνει αποτυχία για όλες τις προσπάθειες, ακόμα και στην εξωσωματική γονιμοποίηση.

Άρα, όταν κάποιος βαθμολογεί ένα σύστημα υγείας είτε αυτό είναι στον ιδιωτικό είτε στον κρατικό τομέα, πρέπει πρώτα να απομονώνει και μετά να εστιάζει στην φύση του προβλήματος που κρίνει.

Πρέπει επίσης να επισημάνω πως η κατατόπιση των άτεκνων ζευγαριών, για την φυσιολογία και λειτουργία της γονιμότητας, είναι πλημμελής. Και για αυτό δεν φταίνε τα ζευγάρια! Οι πληροφορίες που έχουν εισπράξει όλα τα χρόνια είναι πως, μην ανησυχείτε διότι η ιατρική κάνει θαύματα. Και για αυτό φταίνε τα Μ.Μ.Ε., με την προβολή επωνύμων ηλικιωμένων ζευγαριών που τεκνοποίησαν, αλλά και εμείς οι γιατροί που το υποστηρίζουμε...

Υπάρχει γενικά η εντύπωση πως η τεχνητή γονιμοποίηση, όπως αποκαλούν την εξωσωματική, λύνει όλα τα προβλήματα και σε όλες τις ηλικίες. Αυτό δεν ισχύει! Βασική προϋπόθεση για εγκυμοσύνη είναι η υγεία των γεννητικών μας κυττάρων, και αυτά στην γυναίκα εξαντλούνται με τα χρόνια. Στις περισσότερες περιπτώσεις γυναικών άνω των 43 η κύηση οφείλεται σε δανεισμό ωαρίου από νεώτερη γυναίκα.

Ολοκληρώνοντας λοιπόν, ο καθηγητής Winston έχει δίκιο για περιπτώσεις νεώτερων ζευγαριών που ωθούνται πρόωρα η αδιάγνωστα προς την εξωσωματική γονιμοποίηση, όπως επίσης και για τα οικονομικά ποσά που ζητάνε στην Μ. Βρετάνια σε αντίθεση με άλλες χώρες της Ευρώπη όπως στην Ελλάδα πχ που οι τιμές εδώ και αρκετά χρόνια έχουν "παγώσει".

Επίσης, όπως ανέφερα, δεν λαμβάνει υπόψη την αλλαγή στο βασικό αίτιο των προβλημάτων της γονιμότητας που έχουν προκύψει από τις κοινωνικές μεταλλάξεις τα τελευταία 30 χρόνια.

Η ιατρική και οι θεραπείες εξελίσσονται, με την πρόοδο της επιστήμης και των τεχνολογικών επιτευγμάτων, και διαμορφώνονται με τις κοινωνικές αλλαγές που επηρεάζουν την συμπεριφορά των ανθρώπων.

Ολοκληρώνοντας, πρώτα από όλα συμφωνώ με τον Robert Winston πως σημασία έχει η σωστή ενημέρωση του ζευγαριού. Επίσης συμφωνώ πως στην συνέχεια αφού ελεγχθεί καταλλήλως το ζευγάρι και απομονωθεί ο κυρίαρχος λόγος της υπογονιμότητας να προσφερθεί η κατάλληλη θεραπεία που είναι αυτή που συντομότερα και με μεγαλύτερη ασφάλεια θα του δώσει το παιδί που ζητάει. Βεβαίως αν υπάρχει ο χρόνος και οι προϋποθέσεις, η φυσική οδός είναι πάντοτε ιδανικότερη!

Ατυχώς όμως, σε πολλές περιπτώσεις ο ιδανικότερος δρόμος είναι και ο συντομότερος, και αυτό δεν είναι ούτε οι επεμβατικές λύσεις ούτε οι ορμονικές θεραπείες αλλά η εξωσωματική γονιμοποίηση.

Δυστυχώς δεν θεραπεύουμε πλέον ζευγάρια των 80s αλλά του σήμερα. Ο χρόνος καθώς και το βιολογικό υπόβαθρο των σημερινών ζευγαριών δεν μας δίνει την πολυτέλεια των χαλαρών η παρεμβατικών θεραπειών που ίσχυαν την εποχή που ο Robert Winston και η ομάδα του μεσουρανούσαν θεραπευτικά στο νοσοκομείο Hammersmith του Λονδίνου.

Γιώργος Πιστοφίδης
MB.BS. FRCOG
Χειρουργός Γυναικολόγος
Μέλος Βασιλικού Κολλεγίου Γυναικολόγων Μ. Βρετανίας